Cần làm gì khi gà bị thương hàn? Tham khảo hướng dẫn tại đây

Khi phát hiện gà bị thương hàn, thời gian là yếu tố sống còn. Bệnh lây lan cực nhanh với tỷ lệ chết có thể lên tới 70-100% nếu không xử lý kịp thời. Bài viết này sẽ hướng dẫn chi tiết các bước cấp cứu ngay lập tức, phương pháp điều trị hiệu quả và cách chặn đứng dịch bệnh trong đàn gà của bạn.

Nhận biết nhanh gà bị thương hàn

Bệnh thương hàn do vi khuẩn Salmonella gallinarum gây ra, tấn công mọi lứa tuổi với tỷ lệ chết 70-100%. Thời gian ủ bệnh 3-5 ngày.

Gà con (dưới 3 tuần): Phân trắng như vôi có chất nhầy, dính bết hậu môn. Ủ rũ, xù lông, kêu yếu ớt. Khớp sưng to, khó đi. Tỷ lệ chết cao nhất ngày 4-7 sau nở.

Gà trưởng thành: Tiêu chảy phân lỏng màu xanh hoặc vàng. Mào nhợt nhạt, khát nước nhưng ăn ít. Gà mái bụng trễ, tích nước. Sụt cân nhanh, tỷ lệ đẻ giảm mạnh, trứng méo mó.

Nguy hiểm: Gà trưởng thành có thể mang vi khuẩn mãn tính không triệu chứng, lây qua trứng sang gà con.

Cần làm gì khi gà bị thương hàn?

Bước 1: Cách ly và khử trùng – trong vòng 2 giờ

Cách ly gà bệnh: Ngay khi phát hiện gà có dấu hiệu bệnh, lập tức cách ly ra khu vực riêng biệt, cách xa đàn khỏe ít nhất 5-10m. Không chỉ cách ly gà có triệu chứng rõ mà cả những con yếu ớt, nghi ngờ đang ủ bệnh. Theo nghiên cứu quốc tế, việc cách ly sớm có thể giảm tốc độ lây lan xuống 60-70%.

Khử trùng toàn diện: Phun khử trùng toàn bộ chuồng trại ngay trong ngày phát hiện bệnh bằng Povidine-iodine 10% (pha 10ml/3 lít nước) hoặc dung dịch xút 2-3%. Nên khử trùng vào lúc ấm nhất trong ngày (13-15h) để thuốc phát huy tác dụng tốt nhất. Vi khuẩn Salmonella tuy sống dai trong môi trường nhưng rất nhạy cảm với chất sát trùng.

Xử lý vệ sinh: Gà có phân dính bết hậu môn cần gỡ sạch và cắt bớt lông vùng hậu môn để tránh tắc ruột. Thay toàn bộ thảm lót, làm sạch máng ăn, máng uống. Thu gom và đốt bỏ phân, xác gà chết theo đúng quy định.

Bước 2: Bồi bổ sức khỏe – 3 giờ đầu tiên

Trước khi dùng kháng sinh, gà cần được bồi bổ sức khỏe để cơ thể đủ sức chống đỡ. Đây là bước quan trọng mà nhiều người chăn nuôi bỏ qua.

Bổ sung điện giải: Pha Vitamin C (liều 1g/1 lít nước) + Glucose (liều 10-20g/1 lít nước) + Vitamin K (theo hướng dẫn nhà sản xuất) cho toàn đàn uống ngay. Điện giải giúp gà phục hồi sức lực, chống mất nước do tiêu chảy.

Hỗ trợ gan thận: Dùng thuốc giải độc gan thận và men tiêu hóa để hỗ trợ cơ thể gà loại bỏ độc tố. Gan là cơ quan bị tổn thương nặng nhất trong bệnh thương hàn nên việc bảo vệ gan rất quan trọng.

Vitamin tổng hợp: Bổ sung vitamin B-complex để tăng sức đề kháng và kích thích gà ăn uống. Cho uống liên tục trong 2-3 ngày đầu.

Bước 3: Tiêu diệt vi khuẩn – từ giờ thứ 4

Sau khi bồi bổ sức khỏe 3 giờ, bắt đầu dùng kháng sinh điều trị. Việc chọn kháng sinh đúng là then chốt để cứu sống gà.

Nhóm kháng sinh hiệu quả: Theo Merck Veterinary Manual và các nghiên cứu lâm sàng, vi khuẩn Salmonella gallinarum là vi khuẩn Gram âm, nhạy cảm với các kháng sinh sau:

– Enrofloxacin: Liều 10mg/kg thể trọng/ngày, cho uống 5-7 ngày liên tục. Đây là lựa chọn hàng đầu theo khuyến cáo quốc tế.
– Colistin: Hiệu quả cao với vi khuẩn Gram âm, dùng theo liều lượng trên bao bì.
– Florfenicol: Kháng sinh phổ rộng, ít gây kháng thuốc.
– Tetracycline/Oxytetracycline: Trộn vào thức ăn cho toàn đàn ăn 5-7 ngày.

Lưu ý quan trọng: Không nên dùng cùng lúc nhiều loại kháng sinh. Chọn 1 loại và dùng đủ liều, đủ ngày. Nếu sau 3 ngày điều trị không thấy cải thiện, cần thay sang kháng sinh khác hoặc làm kháng sinh đồ để chọn thuốc phù hợp.

Phác đồ điều trị 7 ngày chuẩn

Ngày 1-2: Cách ly + khử trùng + điện giải + vitamin + giải độc gan. Chưa dùng kháng sinh.

Ngày 3-7: Duy trì điện giải + vitamin + BẮT ĐẦU dùng kháng sinh (Enrofloxacin hoặc Colistin). Tiếp tục khử trùng chuồng 1 lần/ngày.

Ngày 8-10: Ngừng kháng sinh. Tiếp tục bổ sung men tiêu hóa, vitamin để phục hồi.

Theo dõi: Quan sát phân có còn trắng không, gà có ăn uống không, tỷ lệ chết có giảm không. Nếu vẫn chết nhiều sau 3 ngày điều trị, cần xem xét lại phác đồ.

Chặn đứng lây lan trong đàn

Xử lý gà mang trùng: Mục tiêu là loại bỏ hoàn toàn vi khuẩn. Gà sau khỏi bệnh vẫn mang vi khuẩn 1-3 tháng. Gà đã mắc bệnh KHÔNG NÊN làm giống vì truyền qua trứng. Đàn thịt nuôi đến xuất bán, đàn giống cần loại thải.

Kiểm dịch: Không nhập gà mới khi có dịch. Nếu bắt buộc, cách ly 14-21 ngày và xét nghiệm trước nhập đàn.

Vệ sinh môi trường: Khử trùng 1 lần/ngày khi có dịch, sau đó 1-2 lần/tuần. Vi khuẩn sống trong phân tới 3 tháng. Đốt hoặc chôn xác gà chết, không vứt bừa bãi. Kiểm soát ruồi, muỗi, chuột vì chúng mang vi khuẩn lây lan.

Quản lý máy ấp: Xông khử trùng máy bằng formaldehyde + KMnO4 trước mỗi lứa. Chỉ ấp trứng từ đàn sạch bệnh, loại trứng vỏ bẩn, nứt.

Phòng bệnh lâu dài

Tiêm phòng: Tại Việt Nam chưa có vaccine được cấp phép. Một số nước dùng vaccine từ chủng 9R hoặc protein màng ngoài vi khuẩn (hiệu quả 95%).

Chọn giống sạch: Mua từ trại có chứng nhận sạch bệnh. Đây là cách hiệu quả nhất ngăn bệnh từ gốc.

Quản lý chuồng: Mật độ hợp lý, thông gió tốt, không ẩm ướt. Nước sạch, thức ăn chất lượng. Nhiệt độ ổn định.

Xét nghiệm định kỳ: Dùng test ngưng kết huyết thanh phát hiện gà mang vi khuẩn. Loại bỏ con dương tính.

Những sai lầm cần tránh khi điều trị gà bị thương hàn

Dùng kháng sinh ngay từ đầu: Nhiều người chăn nuôi vội dùng kháng sinh khi phát hiện gà bệnh mà không bồi bổ sức khỏe trước. Điều này làm giảm hiệu quả điều trị vì gà quá yếu không thể hấp thu thuốc.

Ngừng thuốc khi thấy gà khỏe: Ngừng kháng sinh khi chưa đủ liệu trình sẽ khiến vi khuẩn kháng thuốc và tái phát bệnh nghiêm trọng hơn. Phải uống đủ 5-7 ngày theo chỉ định.

Không cách ly triệt để: Cách ly hời hợt hoặc để gà bệnh gần gà khỏe sẽ khiến dịch lây lan tiếp. Cần có hàng rào, khoảng cách an toàn và người chăm sóc riêng.

Điều trị cho gà giống: Gà giống sau khi mắc bệnh sẽ mang vi khuẩn mãn tính, lây qua trứng. Điều trị chỉ giúp gà sống nhưng không loại bỏ vi khuẩn hoàn toàn.

Bỏ qua khử trùng: Vi khuẩn sống rất lâu trong môi trường. Nếu không khử trùng kỹ, gà mới nhập vẫn bị nhiễm bệnh.

Khi nào cần gọi thú y

Mặc dù có thể tự điều trị tại trang trại, nhưng cần liên hệ bác sĩ thú y khi:
– Gà chết quá nhiều (trên 10% đàn trong 2 ngày)
– Điều trị 3 ngày nhưng tình hình không cải thiện
– Không chắc chắn đây có phải bệnh thương hàn hay không
– Cần làm kháng sinh đồ để chọn thuốc phù hợp
– Đàn giống cần kiểm tra và cấp chứng nhận sạch bệnh

Một số sản phẩm của Sanfovet về trị thương hàn ở gà

– THIACOL ORAL: Đặc trị bệnh thương hàn, E.coli gây chết nhiều, tiêu chảy phân xanh, phân trắng, phân nhớt vàng, sưng đầu, hen, khẹc, vẩy mỏ. Chứng ủ rũ, bại liệt, sã cánh, chướng diều, khô chân, bỏ ăn, đổ mào.

– VIROKOL: là thuốc phun khử trùng dạng dung dịch hoạt phổ rộng có tác dụng nhanh – mạnh – kéo dài – siêu bám dính chuyên dùng để tiêu diệt nhanh các loại virus, vi khuẩn, bào tử nấm mốc và Mycoplasma, gây bệnh trên gia súc, gia cầm

– SANFO.QUINO 20% GOLD: Là kháng sinh được bào chế bởi công nghệ cao, dạng dung dịch uống. Với Enrofloxacin  hàm lượng cao, hoạt phổ kháng khuẩn rộng với hầu hết các vi khuẩn Gram(-) gây bệnh trên gia cầm

– THIAMCOL: Là kháng sinh cùng nhóm với Chloramphenicol, tác dụng hầu hết các vi khuẩn Gram (-) gây bệnh đường tiêu hoá, hô hấp: E.coli, Salmonella, Pasteurella,…Có độc tính rất thấp, không gây ức chế chức năng tuỷ xương nên không ảnh hưởng đến quá trình sinh máu.

Bệnh thương hàn tuy nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát nếu phát hiện sớm và xử lý đúng cách. Điều quan trọng nhất là HÀNH ĐỘNG NHANH trong 24 giờ đầu: cách ly, khử trùng, bồi bổ sức khỏe, rồi mới dùng kháng sinh.

Sau khi qua được đợt dịch, cần rà soát lại toàn bộ quy trình chăn nuôi, đặc biệt là nguồn giống và vệ sinh chuồng trại để tránh tái phát. Hãy nhớ rằng phòng bệnh luôn tốt hơn và rẻ hơn rất nhiều so với chữa bệnh.