Bệnh lở mồm long móng: Dấu hiệu nhận biết và cách xử lý quan trọng

Bệnh lở mồm long móng (LMLM) là một trong những bệnh truyền nhiễm nguy hiểm nhất đối với gia súc, gây thiệt hại kinh tế nghiêm trọng cho người chăn nuôi. Nếu bạn đang chăn nuôi trâu, bò, lợn, dê hoặc cừu và muốn hiểu rõ về bệnh này để phòng tránh và xử lý kịp thời, bài viết này sẽ cung cấp đầy đủ thông tin cần thiết.

Bệnh lở mồm long móng là gì?

Bệnh lở mồm long móng (Viết tắt: LMLM, Tiếng Anh: Foot and Mouth disease – FMD) là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus thuộc giống Aphthovirus, họ Picornaviridae gây ra. Theo Tổ chức Thú y Thế giới (OIE), đây là bệnh dịch được xếp hạng A – nhóm bệnh truyền nhiễm nguy hiểm nhất, có khả năng lây lan cực nhanh và gây thiệt hại lớn về kinh tế.

Bệnh chủ yếu tấn công các loài động vật móng guốc chẵn (móng chẻ đôi) như trâu, bò, lợn, dê, cừu, hươu và nai. Hiện có 7 tuýp virus gây bệnh LMLM trên thế giới gồm: O, A, C, Asia 1, SAT 1, SAT 2 và SAT 3. Tại Việt Nam, 3 tuýp phổ biến nhất là A, O và Asia 1.

Điều đặc biệt nguy hiểm là virus LMLM lây lan cực nhanh qua nhiều con đường khác nhau. Một con lợn bệnh có thể đào thải ra môi trường tới 1 tỷ virus trong một ngày. Virus có thể lây lan qua không khí với cự ly trung bình 10km, theo gió hoặc trên mặt nước có thể lây xa tới 200km.

Dấu hiệu nhận biết gia súc bị bệnh LMLM

Thời gian ủ bệnh

Thời gian ủ bệnh thay đổi tùy loài: trâu bò 2-5 ngày, lợn 2-10 ngày, dê cừu 2-4 ngày, có thể kéo dài đến 21 ngày.

Triệu chứng bệnh lở mồm long móng chung trên gia súc

Giai đoạn đầu: Sốt cao trên 40°C, mệt mỏi, lông dựng, mũi khô. Kém ăn hoặc bỏ ăn, đứng nằm khó khăn.

Dấu hiệu đặc trưng: Mụn nước xuất hiện ở miệng, lưỡi, vành móng, kẽ móng và vú. Chảy nhiều nước dãi có bọt trắng.

Triệu chứng theo từng loài

– Trâu, bò: Lưỡi sưng to, cử động khó khăn, không liếm được mũi. Mụn nước ở lợi, lưỡi, vành mũi, móng và vú. Hay nâng chân lên hạ xuống, đi khập khiễng. Giảm tiết sữa nghiêm trọng.

– Lợn: Mụn nước chủ yếu ở móng chân, bàn chân, kẽ móng, gương mũi. Tư thế đặc trưng: ngồi hoặc quỳ hai đầu gối chân trước. Lợn con chết nhiều (20-50%) do tổn thương tim. Lợn nái mang thai dễ sẩy thai. Bệnh nặng có thể tụt móng.

– Dê, cừu: Sốt cao 41,5°C. Mụn nước dày đặc quanh miệng, chân, vú. Đau miệng, khó ăn khi mụn vỡ ra.

– Thể cơ tim (myocarditis) – Rất nguy hiểm: Ở gia súc non (đặc biệt lợn con, bê nghé dưới 2 tháng tuổi), virus có thể tấn công cơ tim gây viêm cơ tim cấp tính. Động vật chết đột ngột trong 12-24 giờ mà chưa kịp xuất hiện triệu chứng điển hình như mụn nước. Đây là nguyên nhân chính khiến tỷ lệ chết ở gia súc non cao (20-50%), trong khi gia súc trưởng thành chỉ khoảng 2-5%.

Nguyên nhân và con đường lây truyền

Bệnh do virus Aphthovirus gây ra, có 7 type trên thế giới. Tại Việt Nam phổ biến 3 type: A, O và Asia 1. Virus sinh sản trong tế bào thượng bì, tạo mụn nước. Trong một số trường hợp, virus tấn công cơ tim gây viêm cơ tim và truỵ tim.

Lây trực tiếp: Nhốt chung gia súc bệnh với gia súc khỏe, tiếp xúc trực tiếp.

Lây gián tiếp: Qua thức ăn, nước uống nhiễm bệnh. Qua không khí (lây xa tới 10km, theo gió có thể đến 200km). Qua người chăm sóc, dụng cụ, xe chở, bãi chăn thả, nơi giết mổ.

Virus có trong nước bọt, phân, nước tiểu, tinh dịch, sữa và dịch mụn nước. Một con lợn bệnh thải ra 1 tỷ virus/ngày. Sau khỏi bệnh, gia súc vẫn thải virus: lợn 1-2 tháng, dê 4 tháng, cừu 9 tháng, trâu bò 2-3 năm. Virus sống 14 ngày mùa hè, 4 tuần mùa đông.

Cách phòng bệnh lở mồm long móng

Tiêm phòng Vaccine theo đúng lịch

Tiêm phòng là biện pháp hiệu quả nhất. Tại Việt Nam khuyến cáo sử dụng vaccine đa giá chứa 3 type (A, O, Asia 1).

Lịch tiêm: 2 lần/năm vì hiệu lực chỉ 4-6 tháng. Vaccine phải đạt tiêu chuẩn và phù hợp với chủng đang lưu hành. Lưu ý: gia súc đã tiêm vẫn có thể mắc nhưng triệu chứng nhẹ hơn.

Thiết lập tiêu chuẩn an toàn sinh học

Kiểm soát ra vào: Hạn chế người lạ vào khu chăn nuôi. Vệ sinh, khử trùng trước khi ra vào.

Kiểm dịch: Kiểm tra giấy chứng nhận khi vận chuyển, mua bán. Cách ly động vật mới 15-21 ngày. Không nhập gia súc từ vùng dịch.

Vệ sinh: Khử trùng chuồng bằng xút 1%, vôi 5-10%. Thức ăn, nước uống phải sạch. Xử lý chất thải đúng quy định.

Quản lý chăn thả: Hạn chế chăn thả tự do vùng nguy cơ. Không chăn thả chung nhiều loại gia súc. Tách riêng khu nuôi lợn và trâu bò.

Theo dõi thường xuyên

Kiểm tra sức khỏe hằng ngày. Cắt móng định kỳ. Quan sát dấu hiệu bất thường như sốt, bỏ ăn, chảy dãi, khập khiễng.

Xử lý khi phát hiện gia súc bị bệnh  LMLM

Biện pháp khẩn cấp

Cách ly ngay: Khi thấy gia súc có hiện tượng ốm, sốt, bỏ ăn, chảy nước dãi có bọt, có mụn nước ở vùng miệng hoặc quanh móng chân, phải cách ly ngay con bệnh ra khu vực riêng. Không được chăn thả, không bán chạy, không giết mổ.

Báo cáo: Báo ngay cho cơ quan thú y hoặc chính quyền địa phương để được hướng dẫn xử lý. Đây là bệnh bắt buộc phải khai báo theo quy định tại Thông tư 07/2016/TT-BNNPTNT.

Không tự ý xử lý: Tuyệt đối không vứt xác gia súc chết và chất thải ra môi trường. Không tự ý điều trị hoặc vận chuyển gia súc bệnh.

Điều trị hỗ trợ

Hiện nay chưa có thuốc chữa trị đặc hiệu cho bệnh LMLM, chỉ có điều trị triệu chứng và hỗ trợ để tăng khả năng hồi phục.

Xử lý tại chỗ: Rửa sạch các vết loét ở miệng, lưỡi, chân, móng, vú bằng nước muối sinh lý, dung dịch kali pemanganat 1%, dung dịch chua như nước chanh hoặc nước me pha loãng. Sau khi làm sạch vết thương, bôi thuốc sát trùng rồi bôi mỡ để tránh nhiễm trùng thứ phát và ruồi đậu. Băng bó các chân để bảo vệ vết thương.

Điều trị toàn thân: Bổ sung vitamin, khoáng chất để tăng cường sức đề kháng. Có thể sử dụng kháng sinh để ngăn ngừa nhiễm trùng thứ phát tại các vết loét. Đảm bảo gia súc được nghỉ ngơi, giảm stress.

Hậu quả của bệnh nếu không xử lý kịp thời

Tỷ lệ chết: gia súc trưởng thành 2-5%, gia súc non 20-50%. Tỷ lệ mắc trong đàn lên tới 100% nếu không xử lý kịp thời.

Sau khỏi bệnh: gia súc suy yếu, giảm năng suất. Bò sữa giảm sản lượng kéo dài. Trâu bò giảm sức kéo. Lợn tăng trọng chậm, giảm giá trị.

Thiệt hại kinh tế lớn do: chi phí điều trị, giảm năng suất, giảm giá trị đàn, hạn chế xuất khẩu khi có dịch.

Phân biệt bệnh LMLM với bệnh Tay Chân Miệng ở người

Nhiều người nhầm lẫn bệnh lở mồm long móng ở gia súc với bệnh tay chân miệng ở người. Đây là hai bệnh hoàn toàn khác nhau:

Bệnh LMLM ở gia súc do virus Aphthovirus gây ra, hiếm khi lây sang người. Bệnh tay chân miệng ở người do virus Coxsackie A16 và Enterovirus 71 gây ra, không liên quan đến virus gây bệnh ở động vật.

Tuy nhiên, người tiếp xúc với động vật bệnh có thể mang virus trên quần áo, giày dép và lây lan cho động vật khỏe mạnh. Vì vậy, người chăn nuôi cần thực hiện vệ sinh cá nhân sau khi tiếp xúc với gia súc bệnh.

Một số sản phẩm của Sanfovet hỗ trợ điều trị bệnh lở mồm long móng ở gia súc

– PENSTREP LA: Phòng và trị các bệnh nhiễm trùng kế phát khi heo mắc bệnh do virus như lở mồm long móng (FMD), tai xanh (PRRS)…

– SANFO.PAFENAC: Chứa Diclofenac sodium là một Non-steroid có tác dụng kháng viêm, giảm đau và hạ sốt rất nhanh và mạnh

– GENTAMAX: Sinh khả dụng cao trên 90% sau khi tiêm phân bổ chính ở trong dịch màng, màng phổi, màng ngoài tim, bụng, khớp. Vì vậy thuốc đặc trị các bệnh hô hấp tiêu hóa và các nhiễm trùng nặng khác.

– BENLUCID: Thuốc sát trùng phun chuồng trại có phổ diệt khuẩn rất rộng, hiệu quả cao đối với tất cả các loài vi khuẩn gây bệnh: Phó thương hàn, Tụ huyết trùng, Nhiệt thán, Lepto, Mycoplasma, các loại nấm, vi rút gây bệnh trên gia súc, gia cầm

Bệnh lở mồm long móng là dịch bệnh nguy hiểm, có khả năng lây lan nhanh và gây thiệt hại lớn. Tuy nhiên, với kiến thức đúng đắn về dấu hiệu nhận biết, nguyên nhân và cách phòng tránh, người chăn nuôi hoàn toàn có thể bảo vệ đàn gia súc của mình.

Sanfovet hy vọng đã cung cấp đến quý vị các thông tin hữu ích về bệnh lở mồm long móng, hãy cập nhật thường xuyên các thông tin về chăn nuôi và thuốc thú y trên website của chúng tôi.