Cách trị mạt gà cho gia cầm và hướng dẫn xử lý chuồng trại

Mạt gà là con gì?

Mạt gà (hay còn gọi là con mò gà) là loài ký sinh trùng ngoại ký sinh thuộc lớp côn trùng, sống bám trên cơ thể gà và các loại gia cầm khác. Chúng dài từ 2- 3mm màu vàng nhạt hoặc xám, dáng dẹt, di chuyển nhanh. Vòng đời của mạt gà diễn ra hoàn toàn trên cơ thể gà kéo dài từ 2 – 3 tuần, trung bình mạt gà đẻ 50 – 100 trong vòng đời của nó, thời gian nở sau 4 – 7 ngày

Vòng đời của con mạt (mò) gà

Có hơn 40 loài mạt khác nhau có thể ký sinh trên gia cầm, trong đó phổ biến nhất ở gà là:

• Mạt thân
• Mạt lông cánh
• Mạt lông đuôi
• Mạt đầu

Mạt gà lây lan rất nhanh qua tiếp xúc trực tiếp giữa gà với gà, đặc biệt khi mật độ đông. Ngoài ra, chúng cũng có thể lây gián tiếp qua lồng, chuồng, dụng cụ chăn nuôi, thậm chí qua người chăn nuôi. Môi trường ấm áp, ẩm ướt và thiếu ánh sáng mặt trời là điều kiện lý tưởng cho mạt phát triển nhanh. Vì vậy, mạt gà thường bùng phát mạnh vào mùa đông khi gà ít được ra nắng.

Nguồn lây nhiễm mạt gà từ đâu?

• Gà giống, gà hậu bị, gà thải loại đã mang mạt sẵn
• Chuồng trại và các thiết bị dung cụ
• Động vật trung gian như chim hoang, chuột, mèo,
  chó mang mạt
• Người và phương tiện ra vào trại
• Môi trường xung quanh

Vì sao bạn cần trị mạt gà sớm?

Ảnh hưởng đến sức khoẻ đàn gia cầm

Mạt gây ngứa ngáy dữ dội khiến gà mổ lông liên tục, tiêu hao năng lượng và stress. Khi số lượng mạt cao (hàng trăm đến hàng nghìn con), chúng gây kích ứng da nghiêm trọng, lông gãy rụng nhiều, tạo vùng trọc đặc biệt ở cánh, lưng, cổ.

Mạt còn tạo cơ hội cho vi khuẩn xâm nhập gây nhiễm trùng thứ phát. Da viêm đỏ, có vảy, thậm chí mủ ở vùng tổn thương nặng. Gà suy yếu do stress kéo dài, mất ngủ vì ngứa, sức đề kháng giảm.

Ảnh hưởng đến năng suất chăn nuôi

Gà đẻ nhiễm mạt nặng thường giảm năng suất 10-30%, thậm chí ngừng đẻ hoàn toàn. Chất lượng trứng giảm với vỏ mỏng, trứng nhỏ. Gà thịt tăng trọng chậm 5-15%, kéo dài thời gian nuôi và tăng chi phí thức ăn. Bạn sẽ thấy gà gầy, da xấu với nhiều vết tổn thương, bị loại bỏ hoặc hạ giá khi giết mổ.

Tăng áp lực lên chi phí chăn nuôi

Chi phí thức ăn tăng do gà ăn nhiều hơn để bù đắp năng lượng mất đi nhưng hiệu quả chuyển hóa kém. Chi phí thuốc và điều trị tăng khi phải mua thuốc trị mạt, thuốc kháng sinh điều trị nhiễm trùng thứ phát. Thu nhập từ trứng và thịt giảm đáng kể do năng suất thấp, chất lượng kém, thậm chí bị loại bỏ. Giá trị đàn gà giảm vì gà xấu xí, yếu ớt, khó bán hoặc phải bán giá rẻ.

Cách nhận biết gà bị nhiễm mạt

Gà bị nhiễm mạt thường xuyên gãi, mổ lông, cọ vào tường, rung lông nhiều và bồn chồn.

Thêm vào đó, gà sẽ tắm bụi nhiều hơn bình thường. Bà con bắt gà xòe lông ra kiểm tra gốc lông và da, đặc biệt vùng cánh, dưới cánh, lưng, cổ, xung quanh hậu môn. Có thể nhìn thấy mạt di chuyển nhanh màu vàng nhạt, trứng mạt dính chặt vào gốc lông màu trắng.

Lông gãy, rụng nhiều, bù xù mất bóng, gà gầy yếu, uể oải.

Hình ảnh thực tế con mạt (mò) gà

Cách điều trị mạt gà trên vật nuôi

Điều trị mạt gà cần thực hiện đồng thời trên cả gà và môi trường chuồng trại để đạt hiệu quả cao nhất. Theo khuyến cáo từ các chuyên gia thú y quốc tế, có nhiều phương pháp điều trị hiệu quả.

Sử dụng thuốc trị mạt

Thuốc bột rắc lên lông gà là phương pháp truyền thống và hiệu quả. Các loại thuốc phổ biến bao gồm bột diệt mạt chuyên dụng cho gia cầm có chứa Permethrin, Pyrethrin hoặc Carbaryl. Cách dùng là rắc đều thuốc lên toàn bộ lông gà, chú ý các vùng dưới cánh, cổ, xung quanh hậu môn. Dùng tay xoa nhẹ để thuốc thấm sâu vào gốc lông. Lặp lại sau 7-10 ngày để diệt mạt nở từ trứng.

Thuốc tắm hoặc phun là cách hiệu quả cho đàn lớn. Pha loãng thuốc diệt mạt (Cypermethrin, Deltamethrin) theo hướng dẫn, tắm hoặc phun đều lên toàn thân gà. Đảm bảo thuốc thấm ướt đến da, không chỉ ướt ngoài lông. Tránh để thuốc vào mắt và mỏ gà. Để gà ở nơi ấm áp đến khi khô, tránh bị cảm lạnh.

Thuốc nhỏ gáy (spot-on) tiện lợi và ít stress cho gà. Nhỏ vài giọt thuốc chuyên dụng (thường chứa Fipronil, Selamectin) lên da gáy gà. Thuốc sẽ thấm vào da, lan ra toàn thân và diệt mạt. Phương pháp này đơn giản nhưng chi phí cao hơn, thích hợp cho đàn nhỏ.

Ivermectin có thể dùng để điều trị mạt hiệu quả, cho uống qua nước với liều 0,2-0,4mg/kg thể trọng hoặc tiêm dưới da. Tuy nhiên, cần có đơn của bác sĩ thú y và tuân thủ thời gian ngừng thuốc trước khi sử dụng trứng hoặc thịt.

Phương pháp tự nhiên

Đối với người nuôi gà hữu cơ hoặc muốn hạn chế hóa chất, có thể dùng các phương pháp tự nhiên. Tắm bụi là bản năng tự nhiên của gà để loại bỏ ký sinh trùng. Tạo hố tắm bụi cho gà bằng cách trộn đất mịn, tro bếp và lưu huỳnh hoặc Diatomite. Gà sẽ tự tắm bụi, giúp giảm số lượng mạt.

Đất tảo cát (Diatomite – Điatomit) là bột mịn từ hóa thạch tảo, có tác dụng làm khô và giết chết mạt. Rắc diatomite lên lông gà và trong chuồng. Tuy nhiên, hiệu quả chậm hơn thuốc hóa học và cần sử dụng thường xuyên. Nên dùng Diatomite thực phẩm, đeo khẩu trang hoặc mặt nạ tránh hít phải bụi.

Tinh dầu một số loại như tinh dầu bạc hà, sả, tràm trà có tác dụng xua đuổi mạt nhẹ. Pha loãng với nước hoặc dầu nền, phun lên lông gà. Tuy nhiên, hiệu quả không cao bằng thuốc chuyên dụng, chỉ dùng để phòng ngừa hoặc khi nhiễm nhẹ.

Lưu ý khi điều trị

• Bà con nên điều trị toàn bộ đàn gà cùng lúc, kể cả những con chưa thấy dấu hiệu bệnh vì mạt lây lan rất nhanh.
• Lặp lại điều trị sau 7-10 ngày để diệt mạt nở từ trứng còn sót lại.
• Tuân thủ liều lượng và hướng dẫn sử dụng trên bao bì thuốc, tránh dùng quá liều gây ngộ độc hoặc dùng thiếu không hiệu quả.
• Không sử dụng thuốc trị ve rận cho chó mèo lên gà vì có thể gây ngộ độc chết gà.
• Thời gian ngừng thuốc trước khi ăn thịt hoặc sử dụng trứng phải tuân thủ nghiêm ngặt theo quy định, thường 7-14 ngày tùy loại thuốc.

Cách xử lý mạt trong chuồng trại

Vệ sinh: Dọn sạch phân, rơm rạ, quét bụi bặm, mạng nhện. Rửa chuồng bằng nước xà phòng, chùi kỹ giàn đậu, tổ đẻ, sàn. Để khô ráo.

Khử trùng: Phun thuốc diệt côn trùng (Cypermethrin, Deltamethrin) đều lên tường, trần, sàn, chú ý khe hở, góc khuất. Thoáng khí trước khi cho gà vào.

Thay rơm: Vứt rơm cũ, rắc DE hoặc vôi bột lên sàn trước khi lót mới. Khử trùng dụng cụ, phơi nắng gắt.

Ánh nắng mặt trời là kẻ thù của mạt. Mở cửa cho nắng chiếu vào, cho gà ra phơi nắng thường xuyên.

Xử lý ít nhất 2 lần cách 7-10 ngày. Mùa dịch cao điểm có thể cần 1-2 lần/tháng.

Phòng ngừa mạt gà

• Vệ sinh: Dọn phân, thay rơm 1-2 lần/tuần. Giữ chuồng khô ráo, thoáng mát, đảm bảo ánh sáng tự nhiên.
• Tắm bụi: Làm hố chứa đất mịn, tro, cát, trộn thêm DE cho gà tắm tự nhiên hàng ngày.
• Kiểm tra: Kiểm tra đàn 1-2 lần/tháng, đặc biệt mùa đông. Cách ly gà mới 2 tuần, kiểm tra kỹ trước khi trộn đàn.
• Mật độ hợp lý: 3-5 con/m2, tránh chen chúc. Hạn chế tiếp xúc gà hoang, chim hoang.
• Dinh dưỡng: Thức ăn chất lượng, đủ vitamin khoáng chất giúp gà khỏe, tăng sức đề kháng.

Một số sản phẩm trị mạt gà hiệu quả từ Sanfovet:

• AMECTIN 102: Sản phẩm dạng thuốc uống diệt sạch các loại ký sinh trùng dưới da như: Ve, rận, mò, mạt,…gây ra các hiện tượng giảm ăn, giảm đẻ, mào nhợt nhạt, bệnh ký sinh trùng máu,…trên gia cầm.
• SANFO.PERMETOX: Sản phẩm dạng phun khử trùng được chỉ định diệt muỗi, ruồi, kiến, kiến ba khoang, rệp, bọ chét, ve, bét, gián, bướm, mạt gà, bọ cánh cứng, mối và côn trùng gây bệnh khác; trong trang trại, khu vực chăn nuôi, lò mổ gia súc, gia cầm, hố phân, nơi chôn xác động vật chết do dịch bệnh, nhà xưởng, kho bãi…

Điều trị hiệu quả cần kết hợp xử lý cả trên gà và trong môi trường chuồng trại, sử dụng đúng loại thuốc với liều lượng phù hợp và lặp lại điều trị để diệt hết mạt.

Thông qua một số nội dung trên, chúng tôi hy vọng rằng người chăn nuôi có thể kiểm soát và phòng ngừa mạt gà hiệu quả, bảo vệ sức khỏe đàn gà và nâng cao năng suất chăn nuôi.