Lựa chọn giống gà nào phù hợp cho chăn nuôi gà thả vườn? Hướng dẫn cho người mới

Chăn nuôi gà thả vườn đang trở thành xu hướng được nhiều gia đình Việt Nam quan tâm. Theo FAO, khoảng 70% đàn gà Việt Nam được nuôi ở quy mô hộ gia đình với mô hình sân vườn từ 5-50 con, mang lại thu nhập bổ sung và cung cấp thực phẩm sạch. Mô hình này cần có kiến thức và kỹ thuật chăm sóc phù hợp để đảm bảo gà khỏe mạnh, sinh trưởng tốt và hiệu quả kinh tế cao.

Ưu điểm của mô hình nuôi gà thả vườn

Nuôi gà thả vườn có nhiều lợi ích vượt trội. Chi phí đầu tư thấp vì không cần chuồng phức tạp hay thiết bị hiện đại, chỉ cần vườn rộng và chuồng đơn giản. Chi phí thức ăn giảm 30-40% nhờ gà tự kiếm ăn từ cỏ, sâu, bọ trong vườn theo nghiên cứu IFAD ở Quảng Bình. Thịt gà thả vườn có cơ chắc, mỡ vừa phải, thơm ngon tự nhiên, giá bán cao hơn 50-100% so với gà công nghiệp. Gà cũng khỏe mạnh hơn nhờ vận động nhiều, giảm stress và ít bệnh. Phân gà còn là phân bón quý cho cây trồng, tạo hệ sinh thái tuần hoàn.

Điều kiện cần có

Cần có khoảng đất đủ rộng với mật độ 1-2 con gà/10m² – nuôi 20 con cần ít nhất 100-200m² vườn. Vườn phải có bóng mát từ cây cối để gà trú nắng mưa vì gà rất sợ nóng. Nguồn nước sạch ổn định là quan trọng, gà ngày nóng uống gấp 2-3 lần lượng ăn, nên bố trí nhiều điểm nước. Vườn cần rào chắn chắc chắn để tránh gà lạc và phòng chống kẻ trộm, thú dữ như chồn, cầy, rắn, chim săn mồi.

Chuẩn bị chuồng trại

Gà cần chuồng để ngủ đêm, đẻ trứng và trú mưa. Chọn vị trí cao ráo, thoáng mát, gần nước. Diện tích 3-4 con/m² – nuôi 20 con cần 5-7m² chuồng. Chuồng đơn giản bằng khung tre, gỗ hoặc sắt, lợp tôn, bao lưới B40. Sàn lưới hoặc đất đắp cao, tránh xi măng vì lạnh và ẩm.

Bên trong cần giàn đậu bằng tre hoặc gỗ tròn 3-4cm, cao 50-80cm, tính 20-25cm/con. Tổ đẻ kín đáo, tối, yên tĩnh bằng thùng xốp, rổ tre hoặc ngăn gỗ lót rơm, tính 1 tổ cho 4-5 mái. Chuồng thông thoáng, đủ sáng nhưng không nắng trực tiếp. Cửa mở hướng Đông Nam, đóng kín ban đêm chống thú dữ.

Một số giống gà phù hợp với chăn nuôi thả vườn

Giống gà bản địa Việt Nam và gà lai thích hợp nhất vì quen khí hậu nhiệt đới, chống bệnh tốt, tự kiếm ăn giỏi.

• Gà Ri: Phổ biến nhất, chiếm 85% đàn gà bản địa. Lông vàng, đuôi đen, thích nghi tốt, chống bệnh mạnh. Trọng lượng 1.5-2kg (mái), 2-2.5kg (trống). Thịt ngon, săn chắc. Đẻ 80-120 trứng/năm. Lựa chọn hàng đầu cho người mới.
• Gà Tàu Vàng: Từ miền Nam, lông vàng óng, thịt xuất sắc. Trọng lượng 1.8-2.2kg (mái), 2.5-3kg (trống). Đẻ 100-130 trứng/năm, cao hơn Ri.
• Gà Mía: Hiếm, đang bảo tồn. Lông đa dạng, nhỏ nhưng thịt đặc biệt thơm. Trọng lượng 1.2-1.5kg (mái), 1.8-2.2kg (trống). Cực khỏe, chống bệnh xuất sắc. Giá bán cao.
• Gà H’Mông: Của đồng bào miền núi Bắc, lông đa dạng. Cực khỏe, tự vệ tốt, không sợ thú dữ. Trọng lượng 1.3-1.6kg (mái), 2-2.5kg (trống). Thịt thơm ngon.
• Gà Chọi: Săn chắc, chân cao, khỏe mạnh, hung dữ với thú dữ. Trọng lượng lớn 3-4kg. Thịt chắc, ngon, giá cao. Chỉ nuôi 1 trống hoặc trống thiến vì hay đánh nhau.
• Gà Đông Tảo: Quý hiếm, chân to như cẳng người. Tăng trưởng chậm 7-9 tháng, trọng lượng 5-6kg. Thịt và chân rất ngon, giá rất cao nhưng khó nuôi.
• Gà lai F1: Trống ngoại (Lương Phượng, Sasso) × mái bản địa (Ri, Tàu Vàng). Tăng trọng nhanh, đạt 2-2.5kg sau 3-4 tháng, thịt vẫn ngon. Chỉ nuôi lấy thịt, không nên để giống vì con cháu phân ly.

Quản lý chăn nuôi đàn gà thả vườn

Việc quản lý đàn gà hàng ngày tuy đơn giản nhưng cũng cần tuân thủ một số nguyên tắc cơ bản. Buổi sáng sớm, khoảng 5-6 giờ, cần mở cửa chuồng cho gà ra vườn. Kiểm tra sức khỏe đàn gà, quan sát xem có con nào bất thường, ốm yếu, bị thương không. Cho gà ăn sáng với lượng thức ăn vừa đủ, không cho ăn quá no vì gà no bụng sẽ lười đi kiếm ăn trong vườn.

Trong ngày, gà sẽ tự do kiếm ăn trong vườn, tắm cát, tắm nắng, nghỉ ngơi dưới bóng cây. Người nuôi cần theo dõi định kỳ, đặc biệt chú ý những ngày nóng phải đảm bảo gà có đủ nước uống và chỗ râm mát. Kiểm tra xem có gà bị thú dữ tấn công hay không, đếm đủ số lượng gà.

Buổi chiều, khoảng 4-5 giờ, cho gà ăn chiều. Lần này có thể cho ăn nhiều hơn buổi sáng vì qua đêm gà cần năng lượng dự trữ. Quan sát đảm bảo tất cả gà đều ăn được, không có con bị đàn khác đánh đuổi. Khi trời tối, gà sẽ tự động về chuồng đậu ngủ. Người nuôi chỉ cần kiểm tra đủ số lượng rồi đóng cửa chuồng lại.

Hàng tuần cần vệ sinh chuồng gà, dọn phân, thay rơm tổ đẻ, rải vôi bột khử trùng xung quanh chuồng. Kiểm tra và sửa chữa những hỏng hóc của chuồng, lưới rào nếu có. Quan sát kỹ tình hình sức khỏe đàn gà, nếu có gà ốm cần cách ly và xử lý kịp thời.

Chế độ dinh dưỡng

Mặc dù gà thả vườn tự kiếm được một phần thức ăn nhưng vẫn cần bổ sung thêm để đảm bảo dinh dưỡng đầy đủ. Thức ăn bổ sung nên là các loại ngũ cốc như ngô, thóc, gạo tẻ, gạo nếp, cám gạo. Có thể cho gà ăn thức ăn hỗn hợp trộn từ các loại này theo tỷ lệ ngô 50%, cám gạo 30%, thóc 20%.

Lượng thức ăn bổ sung tùy thuộc vào độ tuổi gà và diện tích vườn. Gà con 1-2 tháng tuổi cần cho ăn 3 lần/ngày, khoảng 30-40g/con/ngày. Gà từ 2-4 tháng cho ăn 2 lần/ngày, khoảng 50-70g/con/ngày. Gà trưởng thành cho ăn 2 lần/ngày, khoảng 80-100g/con/ngày. Nếu vườn rộng, nhiều cỏ cây, côn trùng thì có thể giảm lượng thức ăn bổ sung xuống.

Ngoài thức ăn chính, nên bổ sung thêm một số loại thức ăn bổ dưỡng. Rau xanh như rau cải, rau muống, bắp cải thái nhỏ cho gà ăn cung cấp vitamin và chất xơ. Chuối chín, đu đủ chín nghiền nhỏ gà rất thích ăn. Cá tạp luộc chín, ốc nhồi nghiền nhỏ cung cấp protein. Vỏ sò nghiền nhỏ, bột vỏ trứng bổ sung canxi giúp gà đẻ vỏ trứng chắc khỏe.

Đặc biệt quan trọng là nước uống phải luôn sạch sẽ và đủ. Gà cần uống nước nhiều, đặc biệt là những ngày nóng. Nên đặt nhiều máng nước ở các vị trí khác nhau trong vườn để gà dễ tiếp cận. Nước cần thay mới mỗi ngày, vệ sinh máng nước thường xuyên để tránh bị rêu hoặc bẩn.

Tham khảo một số sản phẩm trong chăn nuôi gà thả vườn:

• SELEN E: Tăng chất lượng trứng, tỷ lệ phôi, tỷ lệ ấp nở, phát dục đồng loạt, tinh nhiều và khỏe trên gà trống, đỏ tích, kích mào, mượt lông, đẹp mã
• AZ.KTMD: Tăng sức, trợ lực cấp tốc, chống suy nhược cơ thể, tăng cường hệ miễn dịch, hỗ trợ phòng và trị các bệnh do virus
• SACCHAROMYCES: Giảm mùi hôi chuồng nuôi, tiêu hoá khoẻ, tăng trọng nhanh, tăng sữa

Phòng và trị bệnh

Mặc dù gà thả vườn khỏe mạnh hơn gà nuôi khép kín nhưng vẫn có thể mắc bệnh nếu không được chăm sóc đúng cách. Phòng bệnh luôn tốt hơn chữa bệnh, do đó cần thực hiện đầy đủ các biện pháp phòng bệnh cơ bản.

Tiêm phòng vaccine là biện pháp quan trọng nhất. Gà cần được tiêm phòng các bệnh nguy hiểm như Newcastle (bệnh gà rù), Gumboro, cúm gia cầm theo lịch khuyến cáo của cơ quan thú y. Đối với gà con mua về, cần hỏi rõ lịch sử tiêm phòng và tiêm bổ sung nếu chưa đủ. Không nên bỏ qua khâu tiêm phòng vì khi bệnh dịch xảy ra sẽ rất khó xử lý.

Vệ sinh môi trường chuồng trại cũng vô cùng quan trọng. Cần dọn phân thường xuyên, thay rơm lót, phun thuốc khử trùng. Xung quanh chuồng nên rải vôi bột hoặc thuốc khử trùng để tiêu diệt mầm bệnh. Tránh để chuồng ẩm ướt, bẩn thỉu vì đây là môi trường lý tưởng cho vi khuẩn, ký sinh trùng phát triển.

Kiểm soát ký sinh trùng cũng cần được chú ý. Gà thả vườn dễ nhiễm giun sán, ve rận do ăn uống trên đất và tiếp xúc với động vật hoang dã. Nên tẩy giun định kỳ 3 tháng một lần bằng các thuốc tẩy giun an toàn. Nếu thấy gà có ve, rận cần xử lý bằng cách tắm thuốc hoặc rắc thuốc diệt ve rận chuyên dụng.

Khi phát hiện gà bệnh, cần xử lý ngay lập tức. Cách ly gà bệnh ra khỏi đàn để tránh lây lan. Quan sát triệu chứng và nếu không rõ nguyên nhân nên liên hệ bác sĩ thú y để được tư vấn điều trị đúng. Không nên tự ý mua thuốc về điều trị nếu không có kiến thức vì có thể làm bệnh nặng hơn hoặc kháng thuốc.

Kinh nghiệm từ các mô hình thành công

Tại Bắc Giang, ông Nguyễn Hữu Quý đã thành công với mô hình nuôi gà lai chọi thả đồi với quy mô 40.000-50.000 con/năm, doanh thu 8.7 tỷ đồng và lợi nhuận 2.4 tỷ đồng năm 2022. Bí quyết thành công của ông là chọn địa hình đồi núi rộng 5.4 hecta trồng keo, tràm tạo môi trường mát mẻ thoáng đãng. Gà được thả tự do kiếm ăn cỏ, côn trùng kết hợp cho ăn bổ sung ngô và thức ăn công nghiệp. Quan trọng nhất là quy trình chăm sóc chặt chẽ từ chọn giống, chăm sóc từng giai đoạn sinh trưởng đến vệ sinh phòng bệnh.

Tại Quảng Bình, chị Nguyễn Thị Bích cùng hợp tác xã nuôi gà thả đồi với sự hỗ trợ của dự án IFAD đã mang lại thu nhập ổn định cho 14 thành viên. Mỗi hộ nuôi khoảng 1.000 con/lứa, 3 lứa/năm, thu nhập khoảng 380 triệu đồng/năm cho cả nhóm. Mô hình này thành công nhờ tận dụng địa hình đồi núi rộng, gà được thả tự do ăn ngô, côn trùng và cỏ tự nhiên, giảm chi phí thức ăn và giữ gà khỏe mạnh hơn so với nuôi công nghiệp.

Từ các mô hình thành công này, có thể rút ra một số bài học quan trọng:

• Thứ nhất, cần có đủ diện tích đất để thả gà, không nên nuôi quá đông trong diện tích hẹp.
• Thứ hai, phải chọn giống gà phù hợp với điều kiện địa phương, ưu tiên giống bản địa hoặc gà lai có sức chống chịu tốt.
• Thứ ba, chế độ chăm sóc phải khoa học,đặc biệt là vệ sinh phòng bệnh phải được chú trọng.
• Thứ tư, cần có đầu ra ổn định trước khi mở rộng quy mô, tránh tình trạng gà to mà không bán được.

Một số lỗi thường gặp và cách khắc phục

Nhiều người mới bắt đầu nuôi gà thả vườn thường mắc một số sai lầm phổ biến. Lỗi đầu tiên là nuôi quá đông gà trong diện tích hẹp. Điều này dẫn đến gà không đủ chỗ kiếm ăn, cạnh tranh gay gắt, dễ stress và mắc bệnh. Khắc phục bằng cách tuân thủ mật độ nuôi khuyến cáo 1-2 con/10m² hoặc giảm số lượng gà nếu vườn quá nhỏ.

Lỗi thứ hai là bỏ qua việc tiêm phòng vaccine vì nghĩ gà nuôi ít không cần thiết. Tuy nhiên, khi dịch bệnh xảy ra, đàn gà không tiêm phòng sẽ bị thiệt hại nặng nề, thậm chí chết hàng loạt. Cần tiêm phòng đầy đủ theo chỉ dẫn của cơ quan thú y, đặc biệt là vaccine phòng Newcastle và Gumboro.

Lỗi thứ ba là không có chuồng trú hoặc chuồng quá tồi tàn. Gà không có nơi trú mưa sẽ bị ướt, lạnh, dễ bệnh. Gà không có giàn đậu sẽ đậu bừa bãi trên mặt đất dễ bị thú dữ tấn công. Cần xây dựng chuồng đơn giản nhưng đủ tiêu chuẩn để gà có nơi trú ngụ an toàn.

Lỗi thứ tư là cho gà ăn quá no, đặc biệt là buổi sáng. Gà no bụng sẽ lười đi kiếm ăn, chỉ nằm nghỉ, không vận động dẫn đến béo phì và yếu sức khỏe. Cần điều chỉnh lượng thức ăn bổ sung cho phù hợp, chỉ cho ăn no buổi chiều, buổi sáng chỉ cho ăn vừa đủ.

Lỗi thứ năm là không kiểm soát được thú dữ. Chồn, cầy, rắn có thể giết chết nhiều con gà trong một đêm nếu chuồng không chắc chắn. Cần gia cố chuồng gà, đặc biệt là phần đáy và trên cao, đóng kín cửa chuồng mỗi tối và có thể sử dụng các biện pháp đuổi thú dữ như đèn, bẫy, nuôi chó canh giữ.

Chi phí và hiệu quả kinh tế

Với mô hình nuôi gà thả vườn quy mô nhỏ, chi phí đầu tư ban đầu khá thấp. Chi phí xây dựng chuồng đơn giản cho 20 con gà khoảng 2-3 triệu đồng. Chi phí mua gà giống tùy loại: gà con Ri hoặc Tàu Vàng 1 tháng tuổi khoảng 30.000-50.000 đồng/con, như vậy 20 con hết khoảng 600.000-1 triệu đồng. Chi phí thức ăn bổ sung và chăm sóc cho đến khi xuất chuồng (5-6 tháng) khoảng 50.000-80.000 đồng/con. Chi phí vaccine và thuốc men khoảng 10.000 đồng/con.

Tổng chi phí nuôi 1 con gà thả vườn đến khi xuất chuồng khoảng 90.000-140.000 đồng. Giá bán gà thả vườn hiện nay từ 120.000-150.000 đồng/kg tùy giống và thị trường. Gà Ri trưởng thành đạt 1.8-2kg, bán được khoảng 250.000-300.000 đồng/con. Lợi nhuận thu được khoảng 110.000-160.000 đồng/con. Với 20 con gà, lợi nhuận khoảng 2.2-3.2 triệu đồng sau 5-6 tháng nuôi.

Nếu nuôi để lấy trứng, hiệu quả cũng rất tốt. Gà mái Ri đẻ khoảng 80-120 trứng/năm, giá bán trứng gà ta thả vườn từ 5.000-7.000 đồng/trứng tùy thị trường. Thu nhập từ trứng khoảng 400.000-840.000 đồng/năm/con. Sau khi hết tuổi đẻ (2-3 năm), gà mái vẫn bán được giá cao như gà thịt.

Lưu ý: Đây là mức chi phí tham khảo tại thời điểm của bài viết được đăng, chi phí thực tế có thể thay đổi thấp hoặc cao hơn. Khi xây dựng bài toán thực tế, quý vị cần tham khảo ở thị trường thực tế.

Thành công của mô hình nuôi gà thả vườn phụ thuộc vào nhiều yếu tố. Quan trọng nhất là phải có đủ diện tích đất, chọn giống gà phù hợp với điều kiện địa phương, đầu tư chuồng trại hợp lý và chăm sóc khoa học. Đặc biệt, không được bỏ qua công tác vệ sinh phòng bệnh và tiêm phòng vaccine đầy đủ.

Đối với người mới bắt đầu, nên bắt đầu với quy mô nhỏ từ 10-20 con để tích lũy kinh nghiệm trước khi mở rộng. Ưu tiên chọn các giống gà bản địa Việt Nam như Ri, Tàu Vàng, Mía vì chúng dễ nuôi, chống chịu bệnh tốt và thịt ngon được thị trường ưa chuộng. Tham khảo kinh nghiệm từ những người đã nuôi thành công trong vùng để tránh những sai lầm không đáng có.